Een stroompanne komt meestal ongelegen. De verlichting valt uit, je internetverbinding stopt, de diepvriezer warmt langzaam op en ook de regeling van je verwarming kan uitvallen. Met een goede noodstroomvoorziening kun je belangrijke toestellen tijdelijk van elektriciteit blijven voorzien.

Dat kan met een kleine UPS voor je computer, een draagbaar powerstation, een generator of een thuisbatterij met een echte back-upfunctie. Welke oplossing geschikt is, hangt af van het gewenste vermogen, de benodigde gebruiksduur en de toestellen die je tijdens een stroomonderbreking wilt blijven gebruiken.

Belangrijk: een gewone thuisbatterij of zonnepanelen installatie levert niet automatisch noodstroom. Daarvoor heb je een geschikte omvormer, een veilige scheiding van het openbare elektriciteitsnet en correct aangesloten noodstroomgroepen nodig. Bij de meeste batterijen uit het assortiment van Frank Energie is een noodstroom functie beschikbaar, maar de mogelijkheden en het instelbare reservepercentage verschillen per merk en installatie.

Wat is een noodstroomvoorziening?

Een noodstroomvoorziening is een systeem dat tijdelijk elektriciteit levert wanneer de normale stroomvoorziening wegvalt. Afhankelijk van het systeem gebeurt de omschakeling automatisch of moet je zelf een apparaat aansluiten of inschakelen.

Een geïntegreerde noodstroominstallatie doet doorgaans drie dingen:

De installatie detecteert dat de netspanning is weggevallen.

De woning of een aantal geselecteerde stroomkringen wordt veilig van het openbare net losgekoppeld.

Een batterij, UPS of generator neemt de stroomvoorziening geheel of gedeeltelijk over.

Die veilige netscheiding is essentieel. Een noodstroomvoorziening mag tijdens een stroompanne geen elektriciteit terugsturen naar het distributienet. Dat kan namelijk gevaarlijk zijn voor techniekers die aan het net werken. De technische voorschriften van Synergrid bepalen daarom dat een back-up systeem alleen de elektrische belastingen achter het noodstroomsysteem mag voeden wanneer het van het net is gescheiden.

Back-up stroom

Bij een stroompanne kan een geschikte installatie tijdelijk als een klein, lokaal elektriciteitsnet werken. Dit heet eilandbedrijf. De woning wordt daarbij elektrisch losgekoppeld van het distributienet.

Er bestaan twee belangrijke configuraties:

• Back-up van geselecteerde kringen: alleen essentiële toestellen, zoals verlichting, koelkast, router en verwarmingsregeling, krijgen stroom.
• Volledige woning back-up: vrijwel de hele elektrische installatie kan worden gevoed, binnen de vermogensgrenzen van de batterij en omvormer.

Back-up van geselecteerde kringen is meestal efficiënter. Zware verbruikers hoeven dan niet onnodig op de batterij te werken.

Welke soorten noodstroomvoorzieningen bestaan er?

Er is geen universele oplossing voor iedere woning. Dit zijn de belangrijkste mogelijkheden:

1. UPS

UPS staat voor Uninterruptible Power Supply. Een UPS bevat een kleine batterij en levert vrijwel onmiddellijk stroom zodra de netspanning wegvalt.

Een UPS is vooral geschikt voor apparatuur die zelfs niet enkele seconden zonder stroom mag zitten, zoals:

• computers en kleine servers;
• netwerkapparatuur;
• alarmsystemen;
• kassasystemen;
• specifieke medische apparatuur.

Een UPS is normaal gesproken geen oplossing voor een volledige woning. De beschikbare gebruiksduur hangt af van het opgenomen vermogen en de batterijcapaciteit.

2. Draagbaar powerstation

Een powerstation is een verplaatsbare batterij met stopcontacten en USB-aansluitingen. Je kunt er losse apparaten op aansluiten, zoals een lamp, laptop, telefoon oplader of kleine koelkast.

Een powerstation vraagt meestal handmatige actie. Het neemt de elektrische installatie van de woning niet automatisch over. Sluit een draagbaar powerstation ook nooit met een zelfgemaakte kabel aan op een stopcontact om zo de woninginstallatie te voeden. Voor een vaste aansluiting zijn een geschikte omschakelinrichting, beveiligingen en een professionele installatie nodig.

3. Thuisbatterij met noodstroom functie

Een thuisbatterij kan een comfortabele noodstroomvoorziening zijn, omdat de omschakeling automatisch kan verlopen. Toch is niet elke thuisbatterij daarvoor geschikt.

Voor echte back-up stroom zijn doorgaans nodig:

• een omvormer die eilandbedrijf ondersteunt;
• een back-up box, gateway of automatische omschakelinrichting;
• een veilige elektrische scheiding van het distributienet;
• afzonderlijke noodstroomgroepen of een geschikt systeem voor volledige woning back-up;
• voldoende beschikbaar batterijvermogen en batterijcapaciteit;
• een correcte aarding en beveiliging;
• een ingesteld minimum laadniveau voor noodgevallen.

Bij de meeste batterijen in het assortiment van Frank Energie kan het systeem bij een stroompanne direct overschakelen op noodstroom. Of je zelf een minimumpercentage als noodreserve kunt instellen, hangt af van het merk en model. Laat dit daarom vooraf bevestigen door de installateur.

4. Generator

Een generator kan relatief veel vermogen leveren en blijven draaien zolang er voldoende brandstof beschikbaar is. Daardoor kan hij geschikt zijn voor lange stroomonderbrekingen, werkzaamheden op afgelegen locaties of gebouwen met kritieke installaties.

Een generator heeft wel belangrijke nadelen:

• hij maakt geluid;
• hij heeft brandstof en onderhoud nodig;
• hij produceert uitlaatgassen;
• hij moet veilig van het openbare net worden gescheiden;
• hij mag nooit via een gewoon stopcontact de woninginstallatie voeden.

Bij de verbranding van benzine, diesel of gas kan koolstofmonoxide ontstaan. Koolstofmonoxide is kleurloos, geurloos en potentieel dodelijk. Gebruik een brandstof generator daarom nooit in een woning, kelder, garage of andere afgesloten ruimte. Plaats hem buiten, op veilige afstand van ramen, deuren en ventilatieopeningen.

Is een gewone thuisbatterij automatisch een noodstroomvoorziening?

Nee. Dit is een van de meest voorkomende misverstanden over thuisbatterijen.

Een standaard netgekoppelde omvormer gebruikt de netspanning als referentie. Wanneer het openbare net uitvalt, schakelt de omvormer zichzelf om veiligheidsredenen uit. De batterij kan op dat moment nog energie bevatten, maar zonder back-up functie kan die energie niet aan de woning worden geleverd.

Voor noodstroom moet de installatie:

• herkennen dat het distributienet is uitgevallen;
• de woning veilig loskoppelen van het net;
• zelf een stabiele spanning en frequentie opbouwen;
• de aangesloten toestellen binnen het beschikbare vermogen blijven voeden.

Vraag bij de aankoop van een thuisbatterij daarom niet alleen hoeveel kilowattuur de batterij kan opslaan, maar expliciet of het systeem back-up bedrijf of eilandbedrijf ondersteunt.

Werken zonnepanelen tijdens een stroompanne?

Normale netgekoppelde zonnepanelen schakelen bij een stroomonderbreking eveneens uit. Dat gebeurt om te voorkomen dat de installatie elektriciteit op een spanningsloos distributienet zet.

Zonnepanelen kunnen tijdens een stroompanne alleen blijven produceren wanneer de installatie daarvoor is ontworpen. Je hebt dan een geschikte combinatie nodig van:

• zonnepanelen;
• een hybride of eilandbedrijf geschikte omvormer;
• een thuisbatterij;
• een back-up box of netscheiding;
• een regeling die productie, verbruik en batterijstatus in evenwicht houdt.

Met zo’n installatie kunnen de zonnepanelen overdag de aangesloten apparaten voeden en de batterij opnieuw opladen. Dit betekent niet dat onbeperkt vermogen beschikbaar is. Op een bewolkte dag kan de productie laag zijn en ook de omvormer heeft een maximaal uitgangsvermogen.

Vraag de installateur daarom specifiek:

• of de zonnepanelen tijdens een netuitval blijven werken;
• of ze de batterij tijdens de stroompanne kunnen opladen;
• hoeveel vermogen in eilandbedrijf beschikbaar is;
• wat er gebeurt wanneer de batterij volledig leeg raakt.

Hoe groot moet een noodstroomvoorziening zijn?

Voor het dimensioneren van noodstroom moet je onderscheid maken tussen vermogen en capaciteit.

Vermogen in kW

Het vermogen bepaalt hoeveel apparaten tegelijkertijd kunnen werken. Een batterij met voldoende energie kan nog steeds uitschakelen wanneer het gelijktijdig gevraagde vermogen te hoog is.

Tel daarom het vermogen op van alle apparaten die tegelijk moeten kunnen draaien. Houd ook rekening met kortstondige opstart pieken. Koelkasten, diepvriezers, pompen en motoren kunnen bij het starten tijdelijk meer vermogen vragen dan tijdens normaal gebruik.

Capaciteit in kWh

De capaciteit bepaalt hoelang de apparaten kunnen blijven werken.

Een eenvoudige berekening is:

Benodigde capaciteit in kWh = totaal verbruik in watt × aantal uren ÷ 1.000

Voeg daarna een marge toe voor omzetting verliezen, opstart pieken en de batterijreserve. Een marge van circa 20% is voor een eerste schatting praktisch, maar laat de definitieve berekening door een installateur uitvoeren.

Rekenvoorbeeld

Onderstaande waarden zijn uitsluitend een voorbeeld. Gebruik voor je eigen berekening gemeten verbruiksgegevens of de technische gegevens van de apparaten.

Met 20% marge komt dit voorbeeld uit op ongeveer 2,9 kWh bruikbare batterijcapaciteit.

Indicatieve gebruiksduur

De onderstaande tabel toont de theoretische gebruiksduur zonder rekening te houden met omzetting verliezen, een ingestelde noodreserve of temperatuursinvloeden. De werkelijke gebruiksduur zal daardoor meestal iets lager liggen.

Een batterij van 10 kWh betekent dus niet automatisch dat een woning een volledige dag van stroom kan worden voorzien. Dat hangt volledig af van de aangesloten apparaten.

Welke apparaten sluit je aan op de noodstroomvoorziening?

Begin met de apparaten die essentieel zijn:

• koelkast en diepvriezer;
• basisverlichting;
• modem en router;
• telefoons en laptop;
• alarmsysteem;
• cv-regeling en circulatiepomp;
• noodzakelijke medische apparatuur;
• elektrische bediening van poort of garage, wanneer handmatige opening niet mogelijk is.

Zware verbruikers worden meestal niet op de noodstroomgroepen aangesloten. Denk aan:

• laadpaal;
• elektrische boiler;
• inductiekookplaat;
• oven;
• wasdroger;
• sauna;
• elektrische bijverwarming;
• grote warmtepomp.

Deze apparaten kunnen het maximale back-up vermogen snel overschrijden of de batterij in korte tijd leegtrekken. Ze kunnen alleen tijdens een stroompanne worden gebruikt wanneer de installatie daar expliciet voor is berekend.

Let op bij een driefasige aansluiting

Bij een driefasige woning kan een noodstroomsysteem soms slechts één fase voeden. Andere systemen ondersteunen drie fasen, maar hebben een maximaal vermogen per fase of vereisen een evenwichtige belasting.

Laat daarom vastleggen:

• welke fasen tijdens een stroompanne beschikbaar blijven;
• welke stroomkringen op iedere fase zijn aangesloten;
• hoeveel vermogen per fase beschikbaar is;
• of driefasige apparaten blijven werken.

Hoeveel batterijreserves moet je aanhouden?

Een thuisbatterij wordt tijdens normaal gebruik opgeladen en ontladen. Zonder ingestelde reserve kan de batterij toevallig bijna leeg zijn op het moment dat een stroompanne begint.

Met een minimum laadniveau, ook wel een minimum state of charge of noodreserve genoemd, blijft een deel van de capaciteit beschikbaar voor noodgevallen.

Een hogere reserve geeft:

• meer zekerheid tijdens een stroompanne;
• een langere mogelijke noodstroom duur;
• minder beschikbare capaciteit voor dagelijkse energieoptimalisatie.

Een lagere reserve geeft:

• meer ruimte voor het opslaan van zonnestroom;
• meer capaciteit om op prijsschommelingen te reageren;
• minder zekerheid wanneer het net onverwacht uitvalt.

Een praktische instelling hangt af van je situatie. Een woning met medische apparatuur of een elektrische verwarmingsregeling vraagt doorgaans om een andere veiligheidsmarge dan een woning waar alleen verlichting en internet belangrijk zijn.

Noodstroomvoorziening combineren met Slim Stroom Opslaan

Een thuisbatterij kan zowel voor dagelijkse energieoptimalisatie als voor noodstroom worden gebruikt. Het zijn wel twee verschillende functies.

De noodstroomfunctie wordt technisch mogelijk gemaakt door de batterij, omvormer, back-up box en elektrische installatie. Slim Stroom Opslaan van Frank Energie stuurt een compatibele thuisbatterij tijdens normaal gebruik slim aan.

Frank maakt hiervoor een dagelijks energieplan op basis van onder meer:

• het verwachte energieverbruik;
• de verwachte productie van zonnepanelen;
• weersverwachtingen;
• elektriciteitsprijzen en energiemarkten;
• het gedrag van gekoppelde apparaten.

De batterij kan zo automatisch laden wanneer elektriciteit voordelig is, energie bewaren voor het eigen verbruik en op gunstige momenten energie inzetten of terugleveren. Binnen het Slimme Huis van Frank kunnen ook een laadpaal en warmtepomp in het energieplan worden meegenomen.

Bij een dynamisch energiecontract veranderen de elektriciteitsprijzen per uur of per kwartier. De beschikbare tarieven en verwachtingen zijn zichtbaar in de Frank Energie-app. Dat maakt het mogelijk om flexibel verbruik en batterijgebruik naar financieel gunstige momenten te verschuiven.

Slim sturen én noodstroom beschikbaar houden

Een goede instelling zoekt een balans tussen rendement en zekerheid:

Bepaal hoeveel energie je bij een stroompanne minimaal wilt overhouden.

Stel, wanneer het batterij merk dit ondersteunt, een minimale noodreserve in.

Laat Frank de resterende capaciteit slim optimaliseren.

Sluit zware apparaten alleen aan op noodstroom wanneer de installatie daarvoor is ontworpen.

Test periodiek of de back-up functie correct overschakelt.

Slimme aansturing creëert op zichzelf geen noodstroomfunctie. De lokale hardware moet altijd geschikt zijn voor eilandbedrijf. Controleer daarom vóór aankoop of de gekozen batterij, omvormer en back-up box volledig compatibel zijn.

Noodstroomvoorziening en het capaciteitstarief

In Vlaanderen wordt een deel van de nettarieven bepaald door het hoogste gemiddelde kwartiervermogen. Slimme sturing kan helpen om verbruikspieken te beperken, bijvoorbeeld door een batterij, laadpaal of warmtepomp niet allemaal tegelijk op vol vermogen te laten werken.

Via de slimme diensten van Frank kan de batterij worden ingezet om pieken af te vlakken en het energieverbruik over de dag te spreiden. In de Frank-app kan bovendien een grens voor de maximale netafname worden ingesteld.

Tijdens een stroompanne speelt het capaciteitstarief uiteraard geen directe rol, omdat er geen elektriciteit van het net wordt afgenomen. Dan zijn het maximale back-up vermogen en de resterende batterijcapaciteit bepalend.

Veiligheid van een noodstroominstallatie

Een verkeerd aangesloten noodstroomvoorziening kan brand, elektrische schokken of gevaarlijke terugvoeding naar het net veroorzaken. Laat een vaste installatie daarom altijd ontwerpen en installeren door een vakbekwame installateur.

Bij een thuisbatterij

Let onder meer op:

• een plaatsing volgens de voorschriften van de fabrikant;
• voldoende vrije ruimte en ventilatie waar voorgeschreven;
• bescherming tegen vocht, hitte en mechanische beschadiging;
• goed bereikbare beveiligingen;
• professionele bekabeling en netscheiding;
• een periodieke functietest;
• duidelijke instructies voor bewoners en hulpdiensten.

Bespreek de plaatsing van de batterij ook met je verzekeraar.

Bij een generator

Gebruik een generator nooit binnen of in een halfopen garage. Koolstofmonoxide kan zich ongemerkt ophopen. Houd de uitlaat weg van ramen, deuren en luchttoevoeropeningen en gebruik een geschikte koolstofmonoxidemelder in de woning. Bij vermoeden van CO-vergiftiging verlaat je onmiddellijk het gebouw en bel je 112.

Sluit een generator nooit rechtstreeks op een gewoon stopcontact aan. Een vaste koppeling met de woning vereist een professionele netomschakelaar die voorkomt dat elektriciteit naar het distributienet kan terugstromen.

Welke regels gelden in België?

Een vaste thuisbatterij of geïntegreerde noodstroominstallatie moet voldoen aan het Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties, het AREI. Sinds 1 april 2026 bevat het bijgewerkte AREI ook aangepaste bepalingen voor gelijkstroom installaties en accumulatorbatterijen.

Bij een vaste installatie zijn doorgaans nodig:

• een eendraadschema;
• een situatieschema;
• geschikte elektrische beveiligingen;
• een keuring door een erkend controleorganisme;
• aanmelding bij de bevoegde distributienetbeheerder.

Vlaanderen

In Vlaanderen moet een vaste thuisbatterij bij Fluvius worden aangemeld. Daarbij zijn onder meer het geldige AREI-keuringsverslag en het eendraadschema nodig. Nieuwe of gewijzigde installaties moeten volgens de huidige Fluvius-informatie binnen drie maanden na de keuring worden geregistreerd.

Brussel

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest moet een thuisbatterij bij Sibelga worden aangemeld. Sibelga vermeldt hiervoor een termijn van dertig dagen na ingebruikname, op basis van het keuringsverslag. Ook het eendraadschema is onderdeel van het dossier.

Wallonië

In Wallonië controleer je de actuele voorschriften bij de lokale distributienetbeheerder. De procedure en benodigde documenten kunnen per netbeheerder verschillen.

Regels en technische voorschriften kunnen wijzigen. Controleer daarom vóór installatie altijd de actuele voorwaarden van het gewest, de netbeheerder en het controleorganisme.

Wat doe je tijdens een stroompanne?

Wanneer de elektriciteit uitvalt:

Controleer eerst de zekeringen en differentieelschakelaars in de woning.

Kijk of ook de buren of straat zonder stroom zitten.

Controleer de storingsinformatie van de distributienetbeheerder.

Laat een automatische noodstroominstallatie rustig overschakelen.

Schakel niet-essentiële en zware verbruikers uit.

Houd koelkast en diepvriezer zo veel mogelijk gesloten.

Controleer in de batterij-app hoeveel energie en vermogen nog beschikbaar zijn.

Schakel na herstel van het net zware apparaten geleidelijk opnieuw in.

Voor een probleem in de eigen elektrische installatie neem je contact op met een elektricien. Voor een storing aan de aansluiting, meter of het distributienet neem je contact op met de netbeheerder. Frank Energie is de energieleverancier en verzorgt de leveringsovereenkomst en facturatie, maar de netbeheerder beheert de fysieke elektriciteitsinfrastructuur.

Wanneer noodzakelijke medische apparatuur niet zonder elektriciteit kan en er geen veilige back-up beschikbaar is, bel je bij een acute situatie 112.

Voorbereid voor de eerste 72 uur

Het Belgische Nationaal Crisiscentrum adviseert huishoudens om zich te kunnen redden tijdens de eerste 72 uur van een noodsituatie. Een noodpakket kan onder meer drinkwater, houdbaar voedsel, medicatie, een zaklamp, radio en opgeladen powerbank bevatten. Een noodstroomvoorziening is een waardevolle aanvulling, maar vervangt zo’n noodpakket niet.

Vergoeding na een langdurige stroomonderbreking in Vlaanderen

Bij een ongeplande stroomonderbreking door een technische storing die langer dan vier uur duurt, kan in Vlaanderen onder voorwaarden een vergoeding worden aangevraagd. Fluvius vermeldt momenteel een basisvergoeding van €35 voor huishoudelijke afnemers, verhoogd met €20 per bijkomende periode van vier uur. De aanvraag moet binnen dertig kalenderdagen worden ingediend.

Er gelden uitzonderingen, onder meer bij aangekondigde werkzaamheden, overmacht of bepaalde noodsituaties. Controleer daarom steeds de actuele voorwaarden van Fluvius.

Checklist: zo kies je de juiste noodstroomvoorziening

Beantwoord vóór aankoop deze vragen:

• Welke apparaten moeten tijdens een stroompanne blijven werken?
• Wat is hun gezamenlijke vermogen?
• Zijn er apparaten met hoge opstart pieken?
• Hoelang wil je autonoom kunnen blijven?
• Wil je automatische of handmatige omschakeling?
• Wil je geselecteerde groepen of de hele woning voeden?
• Heb je een eenfasige of driefasige aansluiting?
• Kunnen de zonnepanelen tijdens de stroompanne blijven produceren?
• Kan de batterij worden opgeladen terwijl het net uitgevallen is?
• Kun je een minimum batterijreserve instellen?
• Hoe snel schakelt het systeem over?
• Wat gebeurt er als de batterij volledig leeg raakt?
• Zijn installatie, keuring en registratie in de offerte inbegrepen?
• Is de batterij compatibel met de slimme diensten van Frank Energie?

Noodstroom én slim energiebeheer

De beste noodstroomvoorziening is niet per definitie de grootste batterij. Een goed systeem is afgestemd op de apparaten die echt belangrijk zijn, heeft voldoende piekvermogen, schakelt veilig over en houdt voldoende energie als reserve beschikbaar.

Met een compatibele thuisbatterij kun je noodstroom combineren met Slim Stroom Opslaan van Frank Energie. Tijdens normaal gebruik wordt de beschikbare batterijcapaciteit slim ingezet op basis van je verbruik, zonnepanelen en energieprijzen. Bij een stroompanne kan de gereserveerde capaciteit vervolgens worden gebruikt voor de geselecteerde noodstroomgroepen.

Zo levert dezelfde batterij niet alleen zekerheid tijdens een stroomonderbreking, maar helpt ze ook om je energieverbruik op gewone dagen slimmer te organiseren.