Zonnepanelen zetten zonlicht om in elektriciteit. Dat klinkt eenvoudig, maar achter je zonnepaneleninstallatie zit een slim samenspel tussen je panelen, omvormer, digitale meter, je verbruik in huis en eventueel je thuisbatterij of elektrische wagen. Wie begrijpt hoe zonnepanelen werken, kan meer van zijn eigen zonnestroom gebruiken en minder afhankelijk worden van dure stroommomenten.

In Vlaanderen wordt dat steeds belangrijker. Met een digitale meter wordt de stroom die je van het net afneemt apart gemeten van de stroom die je injecteert. Voor elektriciteit die je produceert maar niet onmiddellijk zelf verbruikt, kan je met een digitale meter een terug leveringscontract afsluiten en een vergoeding ontvangen. Die vergoeding wordt vrij bepaald door de energieleverancier en kan dus verschillen per contract en leverancier.

Bij Frank Energie draait het daarom niet alleen om zonnepanelen, maar vooral om ze slim te gebruiken. Met een dynamisch energiecontract, de Frank-app en Slimme Diensten zoals Slim Afregelen, Slim Stroom Opslaan, Slim Laden en Slim Verwarmen stem je je verbruik, opslag en injectie beter af op de energiemarkt. Frank stuurt onder meer je laadpaal, warmtepomp, thuisbatterij en zonnepanelen slim aan om pieken te voorkomen en het beste resultaat op je energiefactuur te behalen.

In het kort: zo werken zonnepanelen

Zonnepanelen bestaan uit zonnecellen die zonlicht omzetten in elektrische gelijkstroom. Die gelijkstroom gaat naar de omvormer, die er wisselstroom van maakt. Dat is de stroom die je woning en toestellen kunnen gebruiken. Produceer je op dat moment meer dan je verbruikt, dan gaat het overschot automatisch naar het elektriciteitsnet.

De slimste zonnestroom is de stroom die je meteen zelf gebruikt. Zelfverbruik loont, omdat stroom die je gebruikt op het moment dat je zonnepanelen ze produceren voordeliger is dan stroom injecteren en later opnieuw aankopen. Een gemiddeld gezin zonder sturing heeft ongeveer 28% zelfverbruik; door grote toestellen rond de middag te laten draaien kan dit stijgen tot ongeveer 35%, en nog verder met slimme toestellen, een elektrische wagen, warmtepompboiler of thuisbatterij.

Hoe maakt een zonnepaneel stroom?

Een zonnepaneel werkt met fotovoltaïsche cellen. Zodra er licht op die cellen valt, ontstaat er elektrische spanning. Daardoor begint er stroom te lopen. Die stroom is eerst gelijkstroom, terwijl je woning wisselstroom gebruikt. Daarom is de omvormer een belangrijk onderdeel van je installatie.

De werking ziet er zo uit:

1. Zonlicht valt op de zonnecellen van je panelen.

2. De panelen wekken gelijkstroom op.

3. De omvormer zet gelijkstroom om naar wisselstroom.

4. Je woning gebruikt de opgewekte stroom direct voor apparaten, verlichting, verwarming of laden.

5. Wat je niet meteen gebruikt, wordt geïnjecteerd op het net.

6. Wanneer je panelen te weinig opwekken, bijvoorbeeld ’s avonds of op donkere dagen, neem je stroom af van het net.

Je zonnepanelen werken dus niet alleen bij felle zon. Ook bij daglicht produceren ze stroom, alleen minder dan op een heldere zonnige dag.

Wat gebeurt er met de stroom die je niet gebruikt?

Als je zonnepanelen meer produceert dan je woning op dat moment nodig heeft, gaat het overschot automatisch naar het net. Dat heet injectie. Met een digitale meter wordt apart gemeten hoeveel stroom je afneemt en hoeveel stroom je injecteert. Met een terugleveringscontract ontvang je een vergoeding voor de stroom die je produceert maar niet onmiddellijk zelf verbruikt.

De Vlaamse Nutsregulator benadrukt dat je alleen met een digitale meter een teruglevering contract kan afsluiten. De regulator raadt daarnaast aan om zoveel mogelijk eigen stroom te gebruiken en afname- en teruglevering contracten goed met elkaar te vergelijken, omdat wat je betaalt voor afname meestal zwaarder doorweegt dan wat je ontvangt voor injectie.

Waarom zelfverbruik steeds belangrijker wordt

Vroeger draaide zonne-energie vaak vooral om zoveel mogelijk opwekken. Vandaag draait het steeds meer om opwekken én slim gebruiken. De reden is simpel: de waarde van zonnestroom hangt steeds meer af van het moment waarop je die stroom gebruikt of injecteert.

Op zonnige middagen produceren veel zonnepanelen tegelijk. Daardoor kan er veel aanbod zijn en relatief weinig vraag. Op zulke momenten kan de marktprijs laag of zelfs negatief worden. De Nederlandse Frank-kennisbank legt dit uit in de context van teruglevering en negatieve prijzen: als je meer opwekt dan je gebruikt, gaat de rest terug het net op; bij veel zon en weinig vraag kan de prijs negatief worden, waardoor terugleveren op dat moment geld kan kosten.

Voor Vlaanderen is de praktische les hetzelfde: hoe meer je je eigen zonnestroom direct gebruikt, hoe minder stroom je later hoeft aan te kopen. Denk aan je wasmachine, vaatwasser, droogkast, warmtepomp of elektrische wagen laten draaien wanneer je panelen produceren. Een thuisbatterij kan zonnestroom opslaan voor later gebruik, bijvoorbeeld in de avond.

Is er nog een premie voor zonnepanelen?

Voor kleine zonnepanelen installaties tot 10 kVA zijn er in Vlaanderen geen premies meer. Zonnepanelen kunnen mogelijk wel in aanmerking komen voor Mijn VerbouwLening. De vroegere Fluvius-premie voor zonnepanelen gold voor installaties die tussen 1 januari 2021 en 31 december 2023 werden gekeurd; vanaf 2024 is er geen recht meer op die premie.

Dat betekent niet dat zonnepanelen niet meer interessant zijn. Het rendement komt vooral uit lagere afname van het net, slim zelfverbruik, een goede injectievergoeding, dynamische tarieven en eventueel opslag in een thuisbatterij.

Zonnepanelen met een dynamisch energiecontract

Met een dynamisch energiecontract betaal je niet één vaste prijs voor stroom. De prijs beweegt mee met de groothandelsmarkt. Frank Energie legt uit dat je bij een dynamisch contract de werkelijke inkoopprijs betaalt en dat de stroomprijs per uur of kwartier verandert op basis van vraag en aanbod. In de Frank-app zie je de tarieven, zodat je toestellen kan plannen op goedkopere momenten.

Voor eigenaars van zonnepanelen is dat interessant, omdat de waarde van stroom per moment verschilt. Gebruik je stroom wanneer de prijs laag is of wanneer je eigen panelen produceren, dan verlaag je je kosten. Injecteer je stroom wanneer de marktwaarde gunstig is, dan haal je meer uit je opwek. De Nederlandse Frank-kennisbank benadrukt ook dat bij dynamische contracten de teruggeleverde stroom meebeweegt met de marktprijs per uur of kwartier.

Een dynamisch contract vraagt wel om slim gebruik. Je hoeft niet de hele dag prijzen te volgen, maar het helpt als je grote verbruikers kan sturen. Denk aan een elektrische wagen, warmtepomp, thuisbatterij of slimme huishoudtoestellen. Met de Frank-app en Slimme Diensten kan veel van die sturing automatisch gebeuren.

Slim Afregelen: zonnepanelen automatisch sturen

Soms is het niet slim om stroom te injecteren. Bij negatieve marktprijzen of momenten met veel zonneproductie kan terugleveren weinig opleveren of zelfs ongunstig zijn. Met Slim Afregelen schakelt Frank Energie je zonnepanelen automatisch af of tijdelijk uit bij negatieve marktprijzen. Zo help je het stroomnet te ontlasten en haal je meer waarde uit je zonnepanelen zonder dat je zelf hoeft in te grijpen.

Volgens de huidige Frank-informatie werkt Slim Afregelen met een variabel én dynamisch energiecontract, wordt de sturing automatisch geregeld en is er een injectie bonus van ongeveer 15%. De aansturing is inzichtelijk in de Frank Energie app. Op dit moment noemt Frank onder meer Enphase en SolarEdge als geschikte omvormers; Sungrow en GoodWe staan als verwacht in Q2. Controleer deze compatibiliteit altijd vlak voor publicatie, omdat ondersteunde omvormers kunnen wijzigen.

Slim Laden en Slim Verwarmen met zonnepanelen

Heb je een elektrische wagen? Dan kan Slim Laden helpen om meer eigen zonnestroom te gebruiken. Frank laadt je elektrische auto automatisch op momenten dat stroom goedkoop en vaak groener is. Jij stelt in wanneer de batterij vol moet zijn, Frank regelt de rest.

Heb je een warmtepomp of airco? Dan kan Slim Verwarmen je toestel automatisch iets eerder of later aansturen wanneer dat voordelig is, zonder comfort te verliezen. Zo kan je verbruik beter aansluiten op zonnige uren, lage prijzen en lagere pieken.